Học toán › Chủ đề › Dữ liệu và biểu đồ

Học theo chủ đề

Dữ liệu và biểu đồ

Dữ liệu là những thông tin được thu thập để trả lời một câu hỏi. Biểu đồ giúp nhìn số liệu rõ hơn, nhưng con vẫn phải đọc tên, đơn vị và chú giải. Một cột cao chưa tự nói đó là số học sinh, số sách hay số lượt chọn. Trước khi tính tổng hoặc chênh lệch, hãy hỏi bảng này nói về ai, thời điểm nào và cách ghi ra sao.

Học theo từng lớp

Những ý cần hiểu

1. Đặt một câu hỏi rõ

Trong một khảo sát giả định, mỗi bạn chọn đúng một loại quả yêu thích trong ba loại cam, chuối, xoài. Nếu cho chọn nhiều loại, tổng lượt chọn không nhất thiết bằng số bạn. Thầy cô cần thống nhất trước để đọc đúng kết quả. Ở nhà có thể phân loại 12 bút theo màu thay cho hỏi thông tin của người khác; không cần ghi tên hoặc dữ liệu riêng tư.

2. Từ vạch kiểm đếm đến bảng

Ví dụ giả định có cam 6 lượt, chuối 4 lượt, xoài 8 lượt. Tổng là 6 + 4 + 8 = 18 lượt. Ghi từng lượt một lần rồi cộng lại là cách kiểm xem có bỏ sót hay ghi trùng. Trong bảng, tên nhóm ở một cột và số lượng ở cột khác. Số 0 có nghĩa nhóm được xét nhưng không có lượt; ô trống có thể là chưa thu thập, không nên tự coi bằng 0.

3. Biểu đồ tranh cần chú giải

Nếu một hình quả đại diện 2 lượt, 3 hình quả biểu thị 6 lượt, không phải 3. Đọc chú giải trước khi đếm hình. Khi tự tạo biểu đồ, giữ các hình cùng kích thước và khoảng cách để không gây hiểu nhầm. Với trẻ mới học, dùng một hình cho một đồ vật; khi con hiểu mới tăng giá trị mỗi hình.

4. Biểu đồ cột cần đọc khoảng vạch

Trong ví dụ cam 6, chuối 4, xoài 8 lượt, trục số có thể đánh 0, 2, 4, 6, 8. Cột xoài cao đến 8 và cao hơn cột chuối 4 lượt. Không được đếm bốn khoảng rồi kết luận là bốn lượt nếu mỗi khoảng bằng 2. Cùng một bộ số liệu có thể biểu diễn bằng bảng hoặc cột; cho con kiểm mỗi cột với một dòng bảng để hiểu quan hệ.

5. Hình quạt và khả năng xảy ra

Ở Lớp 5, một nửa hình tròn biểu thị 50% của toàn bộ nếu biểu đồ được chia theo tỉ lệ. Phải biết tổng số mới tìm được số lượng. Trong trò chơi rút thẻ từ túi chỉ có thẻ đỏ, lấy được thẻ đỏ là chắc chắn, thẻ xanh là không thể. Nếu có cả đỏ và xanh, mỗi màu đều có thể được lấy; một lần rút không cho biết chắc lần tiếp theo sẽ ra màu gì.

Tách điều biết được và điều chưa biết

Một bảng giả định ghi có 6 bạn chọn cam và 4 bạn chọn chuối. Ta biết cam nhiều hơn chuối 2 lượt trong nhóm được ghi. Chưa thể biết mọi bạn trong lớp đã trả lời hay chưa nếu đề không nói; cũng chưa biết những bạn ấy thường ăn loại quả nào.

Cho con viết một câu hỏi trả lời được từ bảng và một câu cần thêm thông tin. Ví dụ “Hai loại có tổng mấy lượt?” trả lời được là 10; “Cả lớp có mấy học sinh?” cần biết khảo sát có đủ cả lớp và mỗi người chọn mấy lần. Hoạt động này dạy đọc giới hạn của dữ liệu cùng lúc với cộng trừ, không khuyến khích đoán thay phần còn thiếu.

Tránh nhầm lẫn

• Cộng số hình thay vì số lượng theo chú giải.
• Kết luận “mọi trẻ thích xoài” từ một nhóm nhỏ giả định: kết quả chỉ nói về nhóm đã hỏi.
• Cho rằng sau vài lần rút màu đỏ thì lần sau bắt buộc phải xanh; kết quả trước không tạo ra quy luật như vậy.

Bốn hoạt động ngắn

• Thống kê bút: chia bút theo màu, lập bảng rồi xếp thành các cột cùng điểm bắt đầu.
• Đặt câu hỏi: từ bảng cam 6, chuối 4, xoài 8, hỏi nhiều nhất, ít nhất và chênh lệch; đáp án là xoài, chuối, 4 lượt.
• Đổi chú giải: vẽ một hình cho hai lượt, rồi kiểm tổng với bảng gốc.
• Rút thẻ: ghi lại vài lượt rút có hoàn lại, nói kết quả quan sát mà không dự đoán chắc lượt sau.

Phiếu luyện tập

Chọn câu theo phần đã học. Nếu phiếu có nội dung mở rộng, đọc hướng dẫn trước và cho con dùng hình hoặc đồ vật để giải thích.

Đọc biểu đồ cột về trái câyLớp 4, Lớp 5 · Đọc và so sánh số liệu giả định.Tải PDF

Bản chữ lớn · Bản dễ đọc

Chữ nổi (BRF) (1 KB) · Văn bản chữ nổi (3 KB) · Hình nổi (PDF) (45 KB)

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Báo lỗi nội dung