Đếm và giá trị theo hàng

Mình bó mười que thành một bó. Số que không đổi, nhưng đếm theo bó sẽ đỡ sót hơn!

Đếm không chỉ là đọc một dãy từ. Con cần ghép mỗi tiếng đếm với đúng một đồ vật và hiểu số cuối cho biết có tất cả bao nhiêu. Sau đó, con học rằng vị trí của chữ số quyết định giá trị: chữ số 4 trong 47 biểu thị 40, còn trong 74 chỉ biểu thị 4. Những việc nhỏ như xếp que tính, đếm bút trong hộp và ghi số giúp nối lời nói với kí hiệu.

Con học gì ở từng lớp?

Đây là lộ trình theo Chương trình GDPT 2018. Thứ tự bài trong năm theo sách và kế hoạch của trường; các trò chơi ở mẫu giáo là gợi ý trải nghiệm.

Lớp	Trọng tâm
Mẫu giáo 5 tuổi	Đếm nhóm đồ vật nhỏ, ghép mỗi vật với một tiếng đếm, so sánh nhiều và ít.
Lớp 1	Số trong phạm vi 100; chục, đơn vị; so sánh và xếp thứ tự.
Lớp 2	Số đến 1.000; trăm, chục, đơn vị; số liền trước, liền sau và tia số.
Lớp 3	Số đến 100.000; làm tròn; làm quen số La Mã đến 20.
Lớp 4	Số đến lớp triệu; giá trị chữ số, chẵn/lẻ và làm tròn.
Lớp 5	Củng cố số tự nhiên; mở rộng các hàng sang phần thập phân.

Hiểu cách làm

1. Đếm một lần cho mỗi đồ vật

Để sáu nắp chai thành một hàng. Con chạm vào từng nắp và đếm; sau đó người lớn hỏi có tất cả bao nhiêu. Đổi vị trí nhưng không thêm hoặc bớt, rồi hỏi lại. Nếu con phải đếm từ đầu, hãy cho thời gian. Mục tiêu là nhận ra số lượng không đổi khi chỉ thay cách xếp, không phải buộc con trả lời nhanh.

2. Mười đơn vị thành một chục

Bó 10 que bằng dây, giữ vài que rời. Với 47, đặt 4 bó và 7 que. Đọc là bốn mươi bảy rồi viết 47 = 40 + 7. Đừng nói chữ số 4 chỉ là bốn que: nó đang đếm các bó chục. Cho con tháo một bó để thấy một chục đúng bằng mười đơn vị; đây cũng là nền tảng của cộng trừ có nhớ.

3. Số 0 giữ một vị trí có ý nghĩa

405 gồm 4 trăm, 0 chục và 5 đơn vị. Viết 405 = 400 + 5. Nếu bỏ chữ số 0, số thành 45 và giá trị của 4 đã thay đổi. Một bảng có ba cột trăm, chục, đơn vị giúp con thấy ô chục trống vẫn phải được ghi lại. Với số lớn, đọc theo từng lớp ba chữ số thay vì cố đọc liền một chuỗi dài.

4. So sánh từ hàng lớn nhất

So 3.482 và 3.428: hàng nghìn cùng là 3, hàng trăm cùng là 4; hàng chục 8 lớn hơn 2 nên 3.482 lớn hơn 3.428. Chưa cần nhìn hàng đơn vị. Khi số tự nhiên có số chữ số khác nhau, số có nhiều chữ số hơn lớn hơn, trừ trường hợp viết thêm số 0 ở đầu. Quy tắc ấy không áp dụng máy móc cho phần thập phân.

5. Làm tròn khác với tính chính xác

4.562 nằm giữa 4.500 và 4.600; cách hai mốc lần lượt 62 và 38 nên làm tròn đến hàng trăm được 4.600. Khi chữ số ngay bên phải hàng cần làm tròn là 5 hoặc lớn hơn, tăng hàng đó một đơn vị. Trong số tự nhiên, các hàng phía sau trở thành 0. Viết kết quả làm tròn kèm lời, không khẳng định số gốc bằng số đã làm tròn.

Một cuộc trò chuyện về số 70

Đặt 7 bó chục và hỏi có bao nhiêu que rời. Con có thể trả lời không có que rời, nhưng không phải là không có que nào. Viết 70 để ghi 7 chục và 0 đơn vị. Sau đó mở một bó: vẫn có 70 que, nay là 6 bó và 10 que rời. Hỏi cách xếp thay đổi điều gì, điều gì giữ nguyên.

Khi con hiểu, thêm một que để được 71 rồi bớt một que trở về 70. Không cần chuyển ngay sang hàng trăm; việc giải thích số 0 và đổi nhóm trong cùng phạm vi sẽ dùng lại ở các phép tính có nhớ. Cho con tự làm mẫu với 50 hoặc 80 và kiểm bằng cách đếm từng bó.

Gợi ý của Indie

Hỏi “Chữ số này biểu thị bao nhiêu?” thay vì chỉ hỏi “Đây là hàng gì?”. Cho con chỉ vào bó que hoặc ô bảng tương ứng.

Những chỗ con dễ nhầm

Đọc 305 thành 35: quay lại ba cột và giữ vị trí hàng chục.
Tưởng số viết dài hơn luôn lớn hơn: 0,75 nhỏ hơn 0,8 dù có nhiều chữ số sau dấu phẩy hơn.
Dùng dấu chấm làm dấu thập phân: trên trang này 1.250 là một nghìn hai trăm năm mươi; 1,25 là một phẩy hai lăm.

Chơi và luyện trong năm phút

Kho bút: đếm một nhóm bút, bó từng chục rồi ghi số; người lớn kiểm lại bằng cách đếm từng bó.
Đổi chỗ: dùng các thẻ 2, 4, 7 lập số lớn nhất và nhỏ nhất có ba chữ số. Kết quả là 742 và 247; mỗi thẻ dùng một lần.
Đoán số: người lớn nói “3 chục và 6 đơn vị”; con viết 36 rồi đổi vai.
Hàng xóm: viết 999, tìm số liền trước 998 và liền sau 1.000; dùng bó chục để giải thích bước chuyển hàng.

Thử thách của IndieIndie có 6 bó, mỗi bó 10 que, và 8 que rời. Cô ong cho bạn 1 bó. Indie còn bao nhiêu que? Xem lời giải

Ban đầu có 60 + 8 = 68 que. Cho 1 bó tức là 10 que, còn 68 10 = 58 que, gồm 5 chục và 8 đơn vị.

Phiếu bài tập

Chọn vài câu đúng phần con đang học, nghe con giải thích rồi mới xem đáp án. Tên lớp trên phiếu giúp chọn bài, không phải yêu cầu hoàn thành cả phiếu.